Садриддин Айни - Забон ва Адабиёт <!--if(Рефератҳо ба забони Тоҷикӣ)-->- Рефератҳо ба забони Тоҷикӣ<!--endif--> - Файлҳо - Ҷаҳони Ошиқон
Ҷаҳони Ошиқон

Шанбе, 03-12-2016, 01:03:35

Асосӣ | Номнавис шудан | Дохил шудан | Шеърҳо | Толеънома Хуш омадед! Меҳмон | RSS
Менюи сомона
Дохил шудан
Дараҷа
Агроэкология [1]
Анатомия [3]
Ботаника [3]
География [7]
Забон ва Адабиёт [26]
Забони хориҷӣ [1]
Зоология [0]
Иншо [97]
Информатика [24]
Дар ин ҷо танҳо рефератҳои оид ба Информатика дахлдор ҷамъоварӣ карда шудаанд....
Мақолаҳо [2]
Маркетинг [1]
Математика [3]
Менеҷмент [1]
Назарияи иктисод [12]
Назарияи давлат ва ҳуқуқ [3]
Психология [2]
Сиёсатшиноси [0]
Таърихи умуми [0]
Таърихи халқи тоҷик [4]
Фалсафа [1]
Физика [0]
Ҳуқуқи конститутсионӣ [0]
Ҳуқуқи молиявиӣ [1]
Экология [2]
Одобнома [2]
Ҷустуҷӯ дар сомона
Абри пайвандҳо
Саволи мо
Сомонаи моро қадр кунед
Ҷавобҳо ҳамагӣ: 6199
Мини-чат
 
500
Омор (Статистика)
Счетчик тИЦ и PR waplog.tj
Онлайн ҳамагӣ: 3
Меҳмон: 3
Истифодабаранда: 0
Асосӣ » Файлҳо » Рефератҳо ба забони Тоҷикӣ » Забон ва Адабиёт [ Илова намудани мавод ]

Садриддин Айни
[ Ба худ гирифтан (20.0Kb) ] 08-06-2015, 09:27:14

НАҚША

Муқаддима
1. Тулӯи хуршеди маонӣ
2. Фаъолияти омӯзгории Садриддин Айнӣ ва ақидаҳои дидактики ӯ
3. «Таҳзибуссибён» аввалин китоби дарсии мактабҳои нав
4. Мақолаҳои илмӣ – оммавии Садриддин Айнӣ дар матбуот оиди мактабу маориф
Хулоса

Муқаддима

«Фикри соиб ва ҳаракати дуруст пайдо намешавад инсонро, магар ба воситаи илму дониш. Илму дониш ҳосил намешавад магар аз мактабу мадорис»
С. Айнӣ

Оре, устод дуруст мефармояд. Танҳо тавассути дониш ва тарбияи дуруст мо метавонем фотеҳи қуллаҳои баланди инсонӣ шавем. Тарбия чӣ маъно дорад? Кадом шахс тарбиятгар буда метавонад? Посухи ин суханҳоро фанни педагогика кайҳо ба мо гуфтааст. Беҳтараш аввал ба ин мафҳумҳо шинос мешавем.
Тарбия – раванди мақсадноку муташаккилест, ки инкишофи ҳамаҷонибаи шахсиятро таъмин намуда, ӯро ба меҳнату фаъолияти ҷамъиятӣ омода месозад. Агар ба чашми таҳқиқ назар намоем, хоҳем дид, ки инсонҳо танҳо тавассути тарбия ба дараҷаи баланди тамаддун расидаанд. Пушида нест, ки ҳар миллате, ки тарбияро дуруст ба роҳ мондааст, ба дараҷаи баланди тараққиёт расидааст. Лозим ба ёдоварист, ки тарбия ва таълим дар педагогика аз ҳамдигар ҷудонашаванда ҳастанд. Пас таълим чист?

Таълим – раванди махсуси мақсадноку муташаккил аст, ки дар рафти он хонандагон донишҳо, маҳорату малакаҳо пайдо мекунанд ва ҷаҳонбиниашон ташаккул, ақлу қобилияташон инкишоф меёбад. Ба кори таълим муаллим роҳбарӣ мекунад. Маълум аст, ки таълим тарбия мекунад ва тарбия таълим медиҳад.
Таълимгар ё муаллим кист?

Муаллим пеш аз ҳама инони ҳамаҷиҳата тайёр мебошад, ки кори таълиму тарбияро аз рӯи талаботи педагогика бо истифодаи методҳои гуногун пеш мебарад ва ба хонандагон дониш, маҳорат ва малака медиҳад. Кори муаллим ниҳоят пуршараф мебошад. Аз ин ҷост, ки дар ҷомеа ҳама ба муаллим эҳтиром доранд ва ӯроб о ифтихору эҳтиром «устод» мегӯянд. Дар адабиёти класикии тоҷику форс муаллим аз мақоми махсус бархурдор аст. Адибони мо муаллимро ба суханҳои хеле баландмазмуну самимӣ васф кардаанд ва ҳатто ӯро бештар аз падар лоиқи эҳтиром донистаанд:

Ҳаққи устод аз падар беш аст,
В-аз падар устод дар пеш аст.
(С. Шерозӣ)

Саидои Насафӣ муаллимро асоси фаъолияти муваффақ медонад. Ба андешаи ӯ бидуни муаллим ба комёбиҳо ноил шудан ғайриимкон аст:

Бе муаллим зери гардун муътабар натвон шудан,
Моҳи навро рафта – рафта чарх оламгир кард.

Бузурги дигар мефармояд :

Ҳар, ки бе устод кард оғози кор,
Кору бори ӯ надорад эътибор.

Бузургии муаллимро тамоми адён ва пайғамбарону бузургони онҳо эътироф кардаанд. Агар ба чашми таҳқиқ назар созем мебинем, ки ҳамаи шахсони маъруфу машҳур аввал аз таълитму тарбияи муаллим гузаштаанд.
Дар кори кӯчак ва шогирдонаи худ ман тасмим гиритам, ки дар бораи фаъолияти омӯзгорӣ ва ҷабҳаҳои тарбиявии осори яке аз чеҳраҳои маъруфи илмӣ – адабӣ ва сиёсӣ, шоиру нависанда, таърихнигор аввалин Президенти Академияи илмҳои Тоҷикистон, Қаҳрамони Тоҷикистон устод Садриддин Айнӣ сӯҳбат намоям. Албатта, ин кори шогирдонаи ман орӣ аз камбудиҳо нест. Бо умеди он, ки устодон маслиҳатҳои хешро барои такмили ин кор дареғ намедоранд, камар ба таълифи ин мавзӯъ бастам. Дар баробари истифодаи адабиёти гуногун кӯшиш намудам, ки фикрҳои шахсии худро дар ин мақола ҷой диҳам. Умед мебандам, ки кори кучаки ман мақбули табъи нозуки хонандагони ҳӯшманд мегардад.

1. Тулӯи хуршеди маонӣ

Тавлиди ӯ тулуи як хуршед буд. Хуршеде, ки тавонист дар оянда синаи зулматро шикофад ва бо нури маърифати хеш ҷаҳонро равшанӣ бахшад. Ин офтоб аз куҷо буд? Кай тулуъ кард?
Офтоби осмони маърифат Садриддин Саидмуродхоҷаи Айнӣ 15 апрели соли 1878 дар рустои Соктареи Ғиҷдувони Аморати Бухоро ба дунё омадааст.

Садриддин дар шашсолагӣ ба мактаб меравад. Аммо чуноне, ки дар «Мактаби кӯҳна» мегӯяд, бо сабаби дар мактаби писарона савод набароварданаш ӯро падар ба мактаби духтарона мегузаронад. Вай чанд сол дар назди Бибихалифа сабақ омӯхта, аз девонҳои Ҳофиз, Бедил ва Навоию Фузулӣ як андоза баҳравар мегардад.
Тобистони соли 1889 ба Бухоро ва атрофи он касалии вабо меояд. Садриддини хурдсол дар давоми 40 рӯз падару модари худро аз даст медиҳад. Баъдҳо ба дастгири маорифпарвар Садри Зиё (падари Муҳаммадҷон Шакурӣ) ба бухоро рафта 19 сол таҳсил менамояд. Шиносоӣ бо аҳли илму фарҳанги Бухоро дар ташаккулёбии минбаъдаи Садриддин мусоидат менамояд.

Ибтидои соли 1917 бо сабаби рӯй додани ҳодисае Садриддин Айни маҷбур мешавад, ки Бухороро тарк намояд.
Бо таъсири инқилоби февралии рус фаъолияти ислоҳотталабии ҷавонбухориён вусъат пайдо кард. Амири Бухоро Олимхони манғит маҷбур мешавад, ки дар хусусии ислоҳот фармон барорад. Ин танҳо доме буд барои таъқибу қатли ислоҳотхоҳон. Ҳокимияти амирӣ Садриддин Айниро низ гунаҳкор дониста дастгир менамояд ва 75 чуб зада ба зиндон мепартояд…

Айнӣ дар 45 солагӣ (соли 1923) хонадор шудааст ва фарзандонаш – Камолуддин, Халифа ва Лутфия дар шаҳри бостонии Самарқанд ба дунё омадаанд.

Баҳори соли 1951 шӯъбаи Тоҷикистонии Академияи илмҳои Иттиҳоди Шӯравӣ ба Академияи илмҳои Тоҷикистони Шӯравӣ табдил ёфт. Садриддин Айнӣ аввалин президенти он интихоб мешавад. Ин устодро водор мекунад, ки ба пойтахти кишвар Сталинообод (ҳоло Душанбе) ояд ва ҳаёти минбаъдаи худро онҷо гузаронад.

Устод Садриддин Айни моҳи майи соли 1954 дар Сталинобод бемор мешавад ва 15 июли ҳамон сол вафот мекунад. Оромгоҳи ин шахсияти бузург дар боғи шимолии Душанбе ки номи ӯро дорад ҷойгир мебошад ва зиёратгоҳи хосу ом аст. Боиси ифтихори ман аст, ки тобистони соли 2011 ба зиёрати оромгоҳи устод мушарраф гардидам.

Аз устод Айни мероси бойи адабию таърихи ва илмӣ нишон мондааст, ки ҳар яке бо гаронбаҳои ҳамсанги ганҷи Қорунанд.

2. Фаъолияти омӯзгории Садриддин Айни ва ақидаҳои дидактики ӯ

Устод Садриддин Айнӣ ҳангоми ҳаёт бисёр фаъолияти густурдаи ҷамъиятӣ, инқилобӣ ва адабӣ дошт. Доир паҳлӯҳои гуногуни фаъолияти Айнӣ бисёр тадқиқот бурда шудааст ва осори зиёде низ матбуъ аст. Дар ин боби кори худ мо атрофии фаъолияти омӯзгори Садриддин Айнӣ сӯҳбат менамоем.

Фаъолияти омӯзгории Садриддин Айни ҳанӯз айёми мадрасахонияш оғоз гардида, дар ду самт идома ёфтааст :
1. Таълим дар мактабҳои усули нав.
2. Таълифи китобҳои дарсӣ.

Соли 1906 дар Бухоро Абдураҳмон Саъидӣ ном тотор нахустин мактаби нави тоториро таъсис дод. Азбаски дар ин мактаб чанде аз бачаҳои тоҷик низ таҳсил мекарданд, Айни дарсҳои Саъидиро бо забони тоҷикӣ барои талабагони тоҷикзабон тарҷума мекард. Вақте, ки 8 ноябри соли 1908 дар ҳавлии Абдувоҳиди Мунзим аввалин мактаби нави тоҷикӣ кушода мешавад, фаъолияти омӯзгории садриддин Айнӣ боз ҳам васеъ мешавад.

Лозим ба ёдоварист мактабҳои усули нав аз макотиби маъмули амирӣ кулан фарқ мекарданд. Хонандагон дар мактабҳои амирӣ, ки Садриддин Айнӣ усули дарсгузарии онҳоро дар асари «Мактаби кӯҳна» тасвир кардааст, чанд соли умри худро зоеъ карда боз бесавод мемонданд. Хонандагони мактаби кӯҳна танҳо кур – курона хондану аз ёд кардани Қуръон ва дигар китобҳои диниро меомӯхтанду халос. Ин боиси он мегашт, ки бачаҳо бесавод мемонданд.

Дар макотиби усули нав бошад, хонандагон дар давоми чанд моҳи таҳсил хондану навиштанро аз бар мекарданд. Дар мактабҳои мазкур ғайр аз улуми динӣ боз ба бачаҳо илмҳои табиӣ ва фанҳои дақиқро низ меомӯзонданд. Ҳамаи ин боис шуд, ки муллоҳои мутаассиб зидди макотиби нав ва муаллимони онҳо балво бардоранд. Уламои дин, ки ба дарки аслии таълимоти ислом напмерафтанд, муаллимони мактаби навро «кофир» ва мактабро «шайтонхона» эълон карда, аз мардум даъват менамуданд, ки фарзандони худро ба мактабҳои кофирӣ надиҳанд. Дар ҳама ҷо муассисон ва муаллимони мактабҳои навро таҳқир мекарданд таҳдид менамуданд, балои охири замон мехонданд.

Махсусан Абдувоҳиди Мунзим ва Садриддин Айнӣ зери фишорҳои зиёд қарор доштанд. Аммо пешаи муқаддаси омӯзгориро тарк накарданд, ҳатто лаҳзаҳое будааст, ки барои амон ёфтан аз чанги душманон либоҳои занонаро ба бар карда суйи мактаб рафтаанд.

Оқибат ғазаби амир корашро кард. Мактабҳои усули навро баста муаллимони онро ҷазо доданд. Аз ҷумла Садриддин Айниро низ бо баҳонаҳои гуногун дастгир карда 75 чуб (дарра) мезананд. Дар таърихи 9 марти соли 1918 бошад барои қасосситонӣ бародари Садриддин Сироҷиддинро ба қатл мерасонанд. Садриддин Айнӣ ба ин муносибат марсияи пурсӯзу гудозе навиштааст, ки банди аввалинаш чунин аст :

Дӯстон ! Фоҷиаи сахт биомад ба сарам,
Рафт аз ин фоҷиа рӯҳ аз тану, нур аз басарам.
Хабаре омаду рафт аз дулу ҷон тоқату ҳуш,
Баъд аз ин кай шавад аз ҳушу дилу ҷон хабарам.
Хабар ин аст, ки ба теғи ситам кушта шудаст,
Додарам, қуввату рӯҳу дилу қути ҷигарам.
Ҷигарам об шуду рехт, зи ду чашми торам,
Ҷигарам, во ҷигарам, во ҷигарам, во ҷигарам…

Пас аз интишори ин марсия, ки заволи давлати амириро мехост, таҳқибу таҳдиди Айнӣ боз зиёдтар мешавад. Садриддин Айнӣ бо ёрӣ ва дастгирии инқилобчиёни Самарқанд ба шаҳри Тошкант фирор мекунад ва аз 22 апрел то 22 октябри соли 1918 дар он ҷо мемонад. Баробари бартараф шудани хатар ба Самарқанд баргашта дар яке аз мактабҳои усули нав боз ба касби омӯзгорӣ машғул мешавад. Садриддин Айнӣ нисбати миллати шарифи тоҷик бетараф набуд, бинобар ин ҳамеша сайъ мекард, ки ҷавонон ва толибилмони тоҷикро босавод намояд. Садриддин Айнӣ ҳамчун муаллим ва тарбиятгари насли наврас бисёр корҳоро ба сомон расонидааст. Фаъолияти педагогии Айнӣ танҳо бо дарс гуфтан дар мактабҳои усули нав ба охир намерасад. Ҳамчунин Садриддин Айнӣ барои макотиби мазкур китобҳои дарсӣ навиштааст, ки поёнтар дар ин бора муфассал гуфта мегузарем. Ғайр аз ин дар осори адабии худ Садриддин Айнӣ кӯшиш намудааст,ки таълиму тарбия ва ғояҳои онҳоро байни насли наврас ва ҷавонон тарғиб намояд. Аз ҳамаи он асарҳои адабии Садриддин Айнӣ ки номгӯи эшон метавонад чанд саҳифаро банд намояд, мо фақат баъзе паҳлуҳои тарбиявии «Ёддоштҳо» – и устодро, ки ҳамаи воқеъаҳои он ҳаётӣ мебошанд дида мебароем. Адабиётшинос ва академик Муҳаммадҷон Шукурии Бухороӣ соли 1966 китоби «Хусусиятҳои ғоявию бадеии «Ёддоштҳо»-и устод Садриддин Айнӣ» – ро нашр мекунад, ки дар он ҳамаи паҳлӯҳои «Ёддоштҳо» ба риштаи таҳқиқ кашида шудаанд, аз ҷумла паҳлӯи тарбиявии асар низ таҳқиқи адабиётшиносӣ гардидааст.

Дидактика ва панду ҳикмат дар «Ёддоштҳо» бисёр истифода шудааст.
Чунончи дар «Ёддоштҳо» ҳоҷӣ Абдулвоҳид мегӯяд : «Барои ҳар кас ақли боҷасорат лозим аст. Инчунин ҷасорати беақлона ҳам фоида надорад». Ин суханон дидактикаи ошкоро мебошанд. Вале дар образи шахсе мисли Абдулвоҳиди Садри Сарир ин тарз ҳикматгӯӣ магар сохтакорӣ мебошад? Не ин ҷумлаи ҳикматомез ба характери ӯ, ки шоиру донишманди куҳансол аст, комилан мувофиқ мебошад.

Дар «Ёддоштҳо» абёти ҳикматомези Саъдӣ, Ҳофиз, Бедил, Исо ва чандин шоири дигар истифода гардидаанд.
Масалан, дар замони кӯдакии Айни кӯдаконро бо деву аҷина тарсонида ором мекардаанд. Дар «Ёддоштҳо» Айнӣ ин нуқтаро қайд карда, ҳамзамон сухани падарашро, ки дар кӯдакӣ ба ӯ байти Саъдиро гуфта буд, менависад ва аз он байт тарбияи нотарсию ҷасорат гирифтани худро низ дар овони кӯдакӣ изҳор менамояд.
Он байт чунин аст :

Дев ба одам наёмезад матарс,
Бал битарс аз одамони девсар.

Мазмуни байт таъкид менамояд, ки аз чизҳои мавҷуднабуда – деву аҷина тарсидан нашояд. Бояд мо аз инсонҳои девахлоқу пастфитрат битарсем ва аз эшон дурӣ ҷӯем.

«Нутқи ҳикматомези баъзе қаҳрамонон, панду ҳикмати шоирони классик , масалу афсона ва латифаҳо, унсурҳои насри мусаҷҷаъ ва мисли инҳо дар «Ёддоштҳо» барои ороиши зоҳирӣ наомадаанд»,- менависад М Шакурӣ дар китоби худ. Мавсуф сабабҳои истифодаи дидактикиро дар «Ёддоштҳо» – и Айнӣ чунин шарҳ медиҳад : «Ҳар як кадоми онҳо (ақидаҳои дидактикӣ П.М) ба яке аз воситаҳои муҳими тасвири муккаммали ҳаёти гуногуну мураккаб ва характери комили инсонӣ табдил ёфтаанд. Онҳо барои нишон додани хисатҳои хоси мардуми тоҷик ва зиндагонии ӯ, барои кушодани тарзи тафаккури халқ ва ҳаёти маънавии вай роли хеле калон бозидаанд. Онҳо асосӣ ҳаётӣ доранд».

Дар идомаи фикри худ академик М Шакурӣ аҳамияти бузурги адабӣ ва дидактикии «Ёддоштҳо»-ро таҳлил намуда менависад : «Дар «Ёддоштҳо» на танҳо манзараҳои аҷиби зиндагии меҳнаткашон, рӯҳӣ исёнкоронаи халқ ва боварии комили ӯро ба ояндаи дурахшони ӯ мебинем, балки тасвири меҳнатдӯстӣ ва қувваи бузурги бунёдкорию эҷодкории халқ, ақлу заковати ӯ, ҳикмати ҳаёт ва меҳру муҳаббате, ки халқ нисбат ба илму дониш ва санъату адабиёт дорад бештар мавқеъ пайдо кард.»

 

Дараҷа: Забон ва Адабиёт | Илова намуд: Шоҳзодаи-Ошиқон
Диданд: 645 нафар| Ба худ гирифтанд: 685 нафар | Баҳо: 4.0/3
Нравится
Ҳамагӣ эзоҳот: 0
avatar
Мо дар vk.com
Реклама
Пайвандхо
Наврӯз Стихи о любви и стихи про любовь Ишк Шеърхои ошики Ишқ Шеърхои ошикона Шеъҳои ошиқона Ошик стихи о любви Шеър Шеъри ошиқи Шеърҳои ошиқи реферат Реферат ба забони тоҷикӣ информатика реферат ба заобни тоҷикӣ любовь Стихи Саъди Саъдии Шерози Саъдии Шерозӣ Анатомия mp3 музыка мусиқӣ реферат ба забони точики иншо реферат ба забони Тоҷиикӣ мехри модар модарнома математика забон ва адабиёт Шеъри ошики Модар дар васфи модар ёди модар ишки модар латифа латифаҳо латифахо насихат смс смс-хои ошикона маколахо мақолаҳо назарияи хукук ва давлат назарияи ҳуқуқ ва давлат Куллиёти Лоик Куллиёти Лоиқ адабиёт шеъри ошикона шахриёр Падар падарҷон ошиқ Ватан интизор шеър дар васфи модар дар васфи падар газал газалхо чудои бахту оила навруз Модарам ғазал оила Бахт марду зан ғазалҳои Илоҳӣ меҳри модар Лоик Лоиқ Лоиқ Шералӣ Омар Хайям Умари Хайём Хайём Лоик Шерали Рӯдакӣ Абуабдуллои Рудаки Абуабдуллоҳи Рӯдакӣ Рудаки стихи о любви и про любвь Икроми Пулод Икроми Пӯлод ишк чист ишқ чист газалхои илохи Хачв Шӯхиҳо Ҳаҷв Зарбулмасал модар Ватан ШАҲРИЁР Shahriyor Shahriya Шаҳрия Шаҳрияи Аҳтамзод Зиндагӣ Интизорам
Ба боло | Ҳамаи ҳуқуқҳо маҳфузанд. Саидмаъсум Атҳамҷонзода © 2016| Хостинг от uCoz  | rudaki.91@mail.ru | +992 90 444 80 44  | Саҳаифаи аввал